Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh trào ngược dạ dày thực quản

ĐẠI CƯƠNG

Trào ngược dạ dày hay trào ngược dạ dày - thực quản (Gastroesophageal reflux disease - GERD) xảy ra khi có hiện tượng axít từ dạ dày trào ngược lên thực quản, gây ra các triệu chứng như ợ chua và ợ nóng, viêm họng kéo dài... có hoặc không tổn thương niêm mạc thực quản. Hiện nay, trào ngược dạ dày ngày càng phổ biến hơn trong cuộc sống hiện đại. Trào ngược dạ dày thực quản còn gây ra nhiều biến chứng như viêm – loét thực quản, Barrett thực quản, gây hẹp thực quản và thậm chí ung thư thực quản. Có nhiều yếu tố nguy cơ gây bệnh trào ngược dạ dày thực quản như: mang thai, béo phì, chế độ ăn nhiều carbohydrate tinh chế, đái tháo đường, thoát vị cơ hoành, các rối loạn vận động thực quản…

Thiếu dinh dưỡng dễ xảy ra ở người bệnh trào ngược dạ dày thực quản do các triệu chứng ợ chua, ợ nóng, đau làm cho người bệnh hạn chế hoặc không dám ăn. Do vậy việc điều chỉnh, thay đổi trong chế độ ăn uống và lối sống, giúp người bệnh làm giảm các triệu chứng, giảm nguy cơ suy dinh dưỡng và hạn chế các triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản (TNDDTQ).

CAN THIỆP DINH DƯỠNG TRONG BỆNH TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY

2.1. Nguyên tắc

- Hạn chế thức ăn nhiều chất béo: Thực phẩm béo có tác dụng làm chậm quá trình rỗng dạ dày và giảm áp suất LES (áp lực ở cơ thắt thực quản dưới), do đó kéo dài thời gian tiếp xúc của thực quản với axít dạ dày. Chất béo cung cấp 15-25% tổng năng lượng.

- Đảm bảo cung cấp đủ lượng protein: 14-20% tổng năng lượng đưa vào.

- Cung cấp đủ nhu cầu năng lượng: 25-35kcal/kg/ngày tùy thuộc thể trạng, giới tính, mức độ hoạt động.

- Cân đối và đầy đủ các vi chất dinh dưỡng.

- Lựa chọn những thực phẩm có tính chất kiềm để trung hòa axít của dạ dày

- Ăn vừa đủ no, chia nhiều bữa nhỏ trong ngày.

- Thay đổi lối sống, thực hiện giảm cân nếu có thừa cân, béo phì.

2.2. Lựa chọn thực phẩm

• Thực phẩm lựa chọn:
  
  

Lựa chọn thực phẩm có tính kiềm rất tốt đối với những người đang mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản vì có tác dụng trung hòa axít dạ dày, nhờ vậy niêm mạc thực quản không phải chịu quá nhiều tổn thương. Đồng thời, thực phẩm mang tính kiềm cũng góp phần kiểm soát tình trạng thực quản co thắt do axít axít dạ dày trào ngược. 

- Cần dùng thức ăn mềm có khả năng bao bọc niêm mạc dạ dày và thích hợp với từng người: gạo nếp, bột sắn, bánh mỳ, bánh nếp

- Ăn nhiều chất xơ: ăn nhiều chất xơ làm giảm nguy cơ bệnh trào ngược dạ dày thực quản thấp hơn 30% so với những người ăn ít chất xơ.

- Ăn chay: chế độ ăn chay có thể bảo vệ chống lại chứng trào ngược dạ dày, chất chống oxy hóa trong thực phẩm có nguồn gốc thực vật có có tác dụng giảm các gốc tự do có vai trò trong cơ chế bệnh sinh của trào ngược dạ dày thực quản. Trong chế độ ăn nên kết hợp giảm các thực phẩm từ động vật và tăng tiêu thụ rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt có thể giúp giảm các triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản.

• Nên tránh các thực phẩm:
  
  

- Thức ăn gây tăng tiết dịch vị: những thức ăn có mùi vị thơm như thịt quay, thịt cá muối.

- Không dùng thức ăn chua, cay hoặc lên men chua.

- Tránh thức ăn gây kích thích: thực phẩm chiên, béo hoặc cay, hành sống, sô cô la, bạc hà, thực phẩm nhiều muối và đồ uống có ga hoặc đồ uống có độ axit axít cao như đồ uống và nước trái cây họ cam quýt, có thể liên quan đến trào ngược và ợ chua. Trong một số trường hợp, tỷ lệ calo cao hơn đến từ chất béo và việc tiêu thụ thực phẩm chứa cholesterol làm tăng các triệu chứng của trào ngược. Quá trình tiêu hóa chất béo (từ thịt mỡ, thức ăn nhiều dầu mỡ hoặc đồ chiên rán) đòi hỏi sự bài tiết muối mật, có thể gây rối loạn chức năng cơ thắt thực quản dưới.

- Loại bỏ cà phê: cà phê làm giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới dễ gây trào ngược dạ dày thực quản.

- Tránh rượu, bia và các đồ uống có pha rượu: tất cả các đồ uống pha rượu, sô cô la đều có thể làm tăng giãn của cơ thắt dưới thực quản,

2.3. Một số lưu ý

- Giữ tư thế thẳng trong bữa và từ 45 đến 60 phút sau khi ăn (để tránh trào ngược chất trong dạ dày).

- Đạt được và duy trì trọng lượng cơ thể khỏe mạnh (trọng lượng tăng thêm làm tăng áp lực trong dạ dày).

- Nâng cao đầu giường khoảng 15 cm khi ngủ.

- Ngừng hút thuốc (hút thuốc làm giãn cơ vòng thực quản dưới).

- Tránh ăn trong vòng 2 đến 3 giờ trước khi đi ngủ.

- Tránh mặc quần áo bó sát vào vùng bụng.

- Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày.

- Tránh ăn khuya.

Tài liệu tham khảo

1. Nocon M, Labenz J, Willich SN. Lifestyle factors and symptoms of gastro-oesophageal reflux -- a population-based study. Aliment Pharmacol Ther. 2006;23(1):169-74.
2. El-Serag HB, Satia JA, Rabeneck L. Dietary intake and the risk of gastro-oesophageal reflux disease: a cross-sectional study in volunteers. Gut. 2005;54(1):11-7.
3. Nilsson M, Johnsen R, Ye W, et al. Lifestyle related risk factors in the aetiology of gastro-oesophageal reflux. Gut. 2004;53(12):1730-5.
4. Shapiro M, Green C, Bautista JM, et al. Assessment of dietary nutrients that influence perception of intra-oesophageal axít reflux events in patients with gastro-oesophageal reflux disease. Aliment Pharmacol Ther. 2007;25(1):93-101.
5. Newberry C, Lynch K. The role of diet in the development and management of gastroesophageal reflux disease: why we feel the burn. J Thorac Dis. 2019;11(Suppl 12):S1594-S1601.
6. Colombo P, Mangano M, Bianchi PA, et al. Effect of calories and fat on postprandial gastro-oesophageal reflux. Scand J Gastroenterol. 2002;37(1):3-5.
7. Fox M, Barr C, Nolan S, et al. The effects of dietary fat and calorie density on esophageal axít exposure and reflux symptoms. Clin Gastroenterol Hepatol. 2007;5(4):439-44.