Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh viêm thực quản, dạ dày ruột tăng bạch cầu ái toan

Thích 0

1. Đại cương

Viêm dạ dày ruột tăng bạch cầu ái toan (Eosinophilic gastroenteritis - EGE) là một rối loạn viêm hiếm gặp, đặc trưng bởi sự thâm nhiễm bạch cầu ái toan trong thành ruột. EGE gây tổn thương mạn tính niêm mạc đường tiêu hoá do sự tập trung các tế bào viêm và giải phóng các hoá chất trung gian tại đường tiêu hoá, dẫn đến giảm khả năng tiêu hoá và hấp thu các chất dinh dưỡng.

Tình trạng­ viêm mạn tính đẫn đến tổn thương và rối loạn chức năng thực quản. Viêm thực quản mạn tính dẫn đến các triệu chứng GI điển hình: nôn mửa và nôn trớ tái diễn, chán ăn, khó tiêu thức ăn, các triệu chứng giống trào ngược dạ dày thực quản. Giai đoạn muộn có thể gây hẹp thực quản gây chèn ép và rối loạn nuốt khi chẩn đoán muộn hoặc không can thiệp điều trị. Tại ruột, tổn thương lớp niêm mạc dẫn đến làm thay đổi tính thấm gây tiêu chảy, nôn mửa, mất protein và kém hấp thu, dẫn tới thiếu máu, giảm albumin máu và giảm cân. Khi có tổn thương lớp cơ của đường tiêu hoá có thể dẫn đến tắc ruột một phần hoặc toàn bộ. Trong trường hợp, viêm thanh mạc có thể biểu hiện kích ứng phúc mạc, dẫn đến cổ trướng, và nặng hơn nữa là gây viêm phúc mạc và/hoặc thủng đường tiêu hoá; lồng ruột cũng có thể xảy ra khi có tổn thương thanh mạc.

Do đó, can thiệp dinh dưỡng trong EGE nhằm 2 mục đích:

- Đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu năng lượng, vitamin và khoáng chất cần thiết theo nhu cầu khuyến nghị cho người bệnh để tránh tình trạng SDD và thiếu vi chất cần thiết.

 

- Lựa chọn thực phẩm an toàn không gây dị ứng đường tiêu hóa ­

2. Nhu cầu dinh dưỡng

- Năng lượng: Nhu cầu năng lượng của người bệnh EGE cũng giống như người bình thường từ 30-35 kcal/kg/ngày. Tuỳ th­uộc mức độ thiếu hụt chất dinh dưỡng và tình trạng bệnh lý mà sẽ có tỷ lệ các chất cung cấp khác nhau.

- Protein: 12-20% tổng năng lượng. Có thể cao hơn trong trường hợp giảm protein trong máu hoặc suy dinh dưỡng. Nguồn cung cấp protein phải tránh các thức ăn người bệnh dị ứng, có thể bổ sung bằng các sản phẩm chế độ ăn uống nguyên tố (elemental diet).

- Lipid: 20-25% tổng năng lượng. Có thể thay thế bằng hạt cải dầu (canola) và dầu hạt lanh trong trường hợp dị ứng với các sản phẩm bơ sữa hoặc các loại hạt.

- Glucid (Carbohydrate): 60- 65% tổng năng lượng. Với người bệnh dị ứng với bột mì có thể thay thế bằng ngũ cốc nguyên hạt như kiều mạch, yến mạch không chứa gluten, gạo lứt và kê.

- Các chất khoáng và vi chất dinh dưỡng: nên bổ sung dạng đa sinh tố do phải hạn chế chế độ ăn hoặc bổ sung đơn chất hàng ngày như thiamin, niacin, riboflavin, folate, sắt, vitamin A/D và omega-3 nếu có bằng chứng thiếu hụt hoặc nghi ngờ thiếu hụt vi chất này.

3. Can thiệp dinh dưỡng

3.1 Nguyên tắc

- Cung cấp đủ nhu cầu theo khuyến nghị

- Ưu tiên dinh dưỡng qua đường tiêu hoá bằng các thực phẩm không gây dị ứng.

- Nên bổ sung đa vi chất dinh dưỡng để đảm bảo chuyển hoá và miễn dịch.

3.2 Dinh dưỡng qua đường miệng

- Ưu tiên dinh dưỡng qua đường miệng vì sinh lý, bảo tồn chức năng ruột và ít tốn kém.

- Bổ sung dinh dưỡng qua đường miệng bằng công thức dinh dưỡng có năng lượng cao và hàm lượng đạm cao cho người bệnh bị sụt cân, suy dinh dưỡng.

- Bổ sung dịch và điện giải trong trường hợp người bệnh bị tiêu chảy

- Bổ sung chất xơ hoà tan

- Bổ sung các vitamin/khoáng chất cần thiết như thiamin, niacin, riboflavin, folate, sắt nếu có bằng chứng thiếu hụt hoặc nghi ngờ thiếu hụt.

- Chế độ ăn uống nguyên tố là chế độ ăn có protein là axít amin hoặc peptit và đã được chứng minh là giảm triệu chứng ở phần lớn trẻ em mắc chứng EGE. Việc lựa chọn các công thức này tuỳ thuộc vào tình trạng bệnh lý, nhu cầu DD và độ tuổi của người bệnh như công thức sữa không axít amin và ít gây dị ứng (hypoallergenic free amino axít formula).

- Chế độ ăn loại trừ theo kinh nghiệm giúp loại bỏ dị ứng thực phẩm thông thường mà không cần thực hiện xét nghiệm test lẩy da hoặc nồng độ IgE đặc hiệu với thức ăn. Chế độ ăn kiêng 6 loại thực phẩm (sữa, lúa mì, trứng, đậu nành, lạc/hạt cây và cá/động vật có vỏ) hoặc 4 loại (sữa, trứng, lúa mì và các loại đậu) đã chứng minh có hiệu quả trong điều trị EGE.

3.3. Dinh dưỡng qua ống thông

Dinh dưỡng qua đường ÔT được chỉ định khi người bệnh điều trị tại bệnh viện trong các trường hợp:

- Ăn không đủ nhu cầu năng lượng do hay bị nôn, trớ hay suy mòn nặng.

- Rối loạn nuốt làm người bệnh không muốn ăn.

- Hẹp thực quản ở trong các giai đoạn muộn.

Tuỳ thuộc vào người bệnh có thể áp dụng nuôi dưỡng liên tục, ngắt quãng hoặc bolus chậm. Thức ăn đưa vào cũng phải tránh làm nặng thêm tình trạng viêm dạ dày ruột của người bệnh.

3.4. Dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch

Chỉ định

- Ăn qua đường tiêu hóa không đủ nhu cầu.

- Người bệnh nôn liên tục hoặc tiêu chảy kéo dài dẫn đến suy dinh dưỡng.

- Người bệnh có thực quản phù nề, chít hẹp ko đặt được ÔT.

Lựa chọn dinh dưỡng tĩnh mạch bổ sung hay toàn phần tùy thuộc vào tình trạng người bệnh. Có thể sử dụng túi dịch truyền 3 ngăn; 2 ngăn; chai dịch truyền đơn lẻ.

3.5. Một số theo dõi và lưu ý khi can thiệp dinh dưỡng cho người bệnh

- Theo dõi tình trạng trương lực co thắt thực quản, tiêu chảy, thiếu hụt các chất dinh dưỡng và cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng.

- Hướng dẫn người bệnh tự xác định thành phần các loại thực phẩm dị ứng trong các sản phẩm thương mại dựa trên nhãn của sản phẩm.

- Người bệnh nên được giáo dục về nguy cơ dị ứng khi dùng chung đồ nấu ăn, gia vị, bề mặt cắt khi chế biến thức ăn, thiết bị nấu ăn.

- Lập danh sách các thức ăn theo ngày để tiện cho việc theo dõi.

- Xây dựng chế độ ăn dựa trên nhu cầu dinh dưỡng của từng cá nhân theo độ tuổi và các thức ăn người bệnh dung nạp.

Tài liệu tham khảo

1. Abou Rached, A. and W. El Hajj, Eosinophilic gastroenteritis: Approach to diagnosis and management. World J Gastrointest Pharmacol Ther, 2016. 7(4): p. 513-523.

2. Liacouras, C.A., et al., Eosinophilic esophagitis: updated consensus recommendations for children and adults. J Allergy Clin Immunol, 2011. 128(1): p. 3-20 e6; quiz 21-2.

3. Votto, M., et al., Malnutrition in Eosinophilic Gastrointestinal Disorders. Nutrients, 2020. 13(1).

4. Groetch, M., et al., Dietary Therapy and Nutrition Management of Eosinophilic Esophagitis: A Work Group Report of the American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology. J Allergy Clin Immunol Pract, 2017. 5(2): p. 312-324 e29.

5. Arias, A., et al., Efficacy of dietary interventions for inducing histologic remission in patients with eosinophilic esophagitis: a systematic review and meta-analysis. Gastroenterology, 2014. 146(7): p. 1639-48.